Op doktersrecept: zorg voor jezelf
Voor anderen willen zorgen is waarschijnlijk de reden dat je voor je studie geneeskunde hebt gekozen. Maar hoe zorg je ook voor jezelf tijdens de intensieve periode van je opleiding, die bovendien plaatsvindt in een veeleisende omgeving?
Dolgraag wilde Froukje Verdam in opleiding komen tot medisch specialist. Dus besloot ze een promotietraject te volgen. ‘Maar dat is eigenlijk geen gezonde motivatie om vier jaar lang uit de praktijk te stappen. Tijdens de geneeskundestudie had ik niet geleerd hoe je op zo’n belangrijk moment goed bij jezelf kunt blijven. Dus koos ik de route waarvan ik dacht dat die van mij verwacht werd.’
Werkcultuur
Al snel merkte ze dat de werkcultuur niet altijd even gezond was. ‘Voordat ik in opleiding kwam tot kno-arts, heb ik als arts bij de KNVB gewerkt. Daar was veel aandacht voor het team. Als één speler niet goed presteert, heeft dat effect op iedereen. En topsporters werken hard, maar nemen ook hun pauzes en rustmomenten in acht. Daar kunnen artsen nog wat van leren. Tijdens mijn opleiding waren lang niet alle vakgroepen even meelevend, en was de hiërarchie vaak een struikelblok. Ook merkte ik dat we van dokters vragen om empathie te hebben voor patiënten, terwijl we die zelden opbrengen voor elkaar of onszelf. Ondertussen kampt maar liefst één op de vier aiossen met burn-outklachten.’
Dalai lama
Inmiddels is Verdam naast haar werk als kno-arts in ziekenhuis BovenIJ ook coach en schreef ze het boek Zelfzorg voor de jonge dokter. ‘Bij het presenteren van mijn proefschrift op een internationaal congres ontmoette ik de dalai lama. Ik vroeg hem: wat kunnen artsen doen om uw wereldbeeld van compassie en medemenselijkheid beter uit te dragen? Zijn antwoord was: “Als je goed zorgt voor jezelf en je eigen behoeften, kun je van daaruit ook voor je medemens zorgen.” Toen besloot ik: ik wil hier meer mee. Artsen zijn gevoelig voor burn-out, maar het is ook de beroepsgroep die het hoogste scoort op bevlogenheid en betrokkenheid.’
Plan aan het eind van de dag een taak waar je energie van krijgt
Signalen
Haar boodschap? ‘Ontdek hoe en waar je goed functioneert. Je lichaam is een goede graadmeter. Krijg je het benauwd van een werkplek of kom je steeds doodmoe thuis? Dat zijn signalen dat het tijd is voor zelfzorg en zelfreflectie. Soms kun je de situatie niet veranderen, maar wel hoe je ermee omgaat. Je krijgt meer energie als je regie kunt nemen over je gevoel.’
5 tips van Froukje
- Ken jezelf
‘Als je jezelf kent, kun je beter je behoeften uitspreken. Een voorbeeld: je mag voor het eerst onder supervisie een operatie uitvoeren maar je vindt dit erg spannend. Bespreek dit dan; vraag vooraf aan je supervisor of je samen nog een keer de stappen kunt doornemen. Dat vraagt lef, maar opleiders waarderen het vaak als je duidelijk bent over hoe jij het beste werkt en leert.’ - Neem initiatief
‘Je bent meer dan de co op de kruk. Heb je het gevoel dat je er maar een beetje bij hangt? Dan is het tijd om zelf initiatief te nemen. Vraag bijvoorbeeld of je zelfstandig een stukje poli mag doen of een ochtend mag meekijken met het polipersoneel, zodat je verbeterpunten kunt aandragen voor de poliprocessen. Zo ben je ook van meerwaarde voor het team.’ - Durf de norm te bevragen
‘Als jongste collega ben jij degene die met een frisse blik vragen kan stellen. Voel aan welke vragen je kunt stellen en aan wie, of tast je vraag eerst af bij andere coassistenten of a(n)iossen. Vraag bijvoorbeeld eens welke veranderingen jouw supervisor zelf heeft doorgevoerd. Zo leer je ervan én maak je jezelf zichtbaar voor je collega’s.’ - Richt je dag handig in
‘Aan het eind van de dag ben je moe. Plan daarom juist dan een taak waar je energie van krijgt. En: begin je werkdag met dat waar je tegen opziet. Dan heb je dat maar gehad.’ - Maak een afspraak met je bijnieren
‘Als je veel met je hoofd werkt, is het belangrijk ook aandacht te hebben voor de rest van je lichaam. Van goede voeding en voldoende slaap tot beweging en zingeving. Waar laad jij van op? Blok hier ruimte voor in je agenda. En denk eens na over hoe jij de dag emotioneel afrondt, bijvoorbeeld met een wandeling of yoga!’
‘Ik ben nu veel aardiger voor mezelf’
Tot 23 uur doorwerken. Maaltijden overslaan. En alsmaar een hoge werkdruk. Basisarts Eva Dankbaar (26) zag het misgaan en wilde een burn-out voorkomen.
‘Tijdens je coschappen draait het om je best doen en hard werken. Hoe kon het dat anderen er ogenschijnlijk geen moeite mee hadden om zonder pauze lang door te werken? Ik was hard en veroordelend tegen mezelf. Toen las ik het boek van Froukje Verdam. Daarin kreeg ik de erkenning dat je opleidingstijd hectisch is en er veel van je wordt gevraagd. Ik ben nu veel aardiger voor mezelf. Ik neem pauzes, mediteer soms en ren niet meer door de gangen. Verder ben ik beter gaan nadenken over in welke baan ik tot mijn recht kom. Aan dit boek heb ik meer gehad dan aan het uit mijn hoofd leren van de citroenzuurcyclus.’
Dit artikel delen?